ངའི་གྲོགས་མོས་བྲིས་པའི་དབྱིན་བོད་དམག་འཁྲུག་གླེང་བ་ཞེས་པ།

གསུམ། དབྱིན་བོད་བར་གྱི་འབྲེལ་བ། སྐབས་དེ་དུས་རྒྱ་གར་དུ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་གི་སྡེ་ཚན་ཨིའི་སི་ཊི་ཨན་ཌི་ཡ་ཀམ་པ་ནི་ཚོང་ཁང་གི་བྱེད་སྒོ་ཚང་མར་སྤེལ་ཟིན་བཞིན་ཡོད། ཁི་ལའོ་ཌི་ཨ་རི་པས་(cloud Aripi) བྲིས་པའི་དེབ་(the fate of Tibet page 103)ནང་“འཛམ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༦༠༠ ཟླ་༡༢ ཚེ་༣༡ ཉིན་ནི་དབྱིན་ཇིའི་དབང་བསྒྱུར་འཕེལ་རྒྱས་ནང་གི་དུས་ཚོད་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།

དུས་དེར་ལོན་ཌོན་གྱི་དཔའ་བརྟུལ་དང་ཚོང་པ་བརྒྱ་དང་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཨིའི་སི་ཊི་ཨན་ཌི་ཡ་ཀམ་པ་ནི་གསར་དུ་བཙུགས་”ཁོང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་རྒྱ་གར་ནང་གི་སྨན་སྣའི་ཚོང་བཏང་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ཚོང་གི་ཁྲོམ་ར་གཞི་རྒྱ་ཆེར་གཏོང་ཕྱིར་རྒྱལ་ཁབ་ཡུལ་གྲུ་གཞན་དང་ཚོང་འབྲེལ་བྱས། སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇིས་བོད་ཟེར་བ་མཐོང་མྱོང་མེད་པས་གལ་ཏེ་ས་ཆ་དེར་ཁྲོམ་ར་འཛུགས་ན་ཕན་ནུས་ཆེན་པོ་ཡོད་པར་བསམས་ནས་བོད་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་འགོ་བཙུགས། དེ་ནི་《 ཝ་རན་ཧ་སི་ཊིང་གིས་བོ་གལ་བསྐོ་བཞག་ ༡༧༧༤ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་མར་ཁམ་ཤོག་གྲངས་༦།༧པ་སོགས་སུ་འཁོད་པ་ལྟར་ན 》“བོད་དང་ཚོང་འབྲེལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཨིའི་སི་ཊི་ཨན་ཌི་ཡ་ཀ་པ་ནི་《 east India company 1600-1857 》སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་ཤར་ཕྱོགས་བང་གལ་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལྟེ་བ་ལ་ཁེ་ཕན་ཆེན་པོ་ཡོང་རྒྱུ་དབྱིན་ཇིར་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ་དང་སྐབས་དེར་ཡོད་བཞིན་པའི་ཚོང་འབྲེལ་དེ་གཞི་རྒྱ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཡིན་རུང་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་ཁེ་ཕན་དང། མ་གནས་ཆེ་བའི་གསེར་དངུལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཀམ་པ་ནི་ལ་ཁེ་ཕན་ཡོད་པ་རེད་”ཅེས་འཁོད་ཡོད་པ་དང། ཡང་སྐབས་དེར་བོད་དང་ཨུ་རུ་སུའི་དབར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས་པ་དང། གལ་ཏེ་ཨུ་རུ་སུའི་གནོན་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་སོང་བ་ཡིན་ན་དབྱིན་ཇིའི་དབང་འཛིན་ས་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་ལ་ཉེན་ཚབས་ཡོང་གཞིའི་རིགས་སྔོན་འགོག་ཕྱིར་བོད་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་རྒྱུའི་འགོ་འཛུགས་བྱས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་བོད་ཕྱོགས་ནས་དོན་དེར་གཙིགས་སུ་མ་འཛིན་པ་ཚད་ཡ་ལན་གང་ཡང་བྱས་མེད། དེར་བརྟེན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་བར་འབྲེལ་བ་ལེགས་པོ་ཞིག་བྱུང་མེད།

དེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ལ་ཐུག་ཡོད་པར་གཞིགས་ན། སྐབས་དེའི་དུས་བོད་མི་ཚོས་དབྱིན་ཇི་ལ་དོགས་པ་ཆེན་པོའི་ངང་ནས་བལྟས་ཀྱི་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་མི་མང་ཁྲོད་ན་ཡུལ་མི་གཞན་གྱི་རང་སར་རྐང་པ་འཇོག་ན་ཡུལ་ལྷ་ཁྲོས་ནས་ཆར་ཆུ་དུས་བབ་དང་ལོ་ཕྱུགས་རྟག་ལེགས་མོ་ཡོང་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མགོ་ཁྲིད་དང་སྐུ་དྲག་ནང་དུའང་གལ་ཏེ་དབྱིན་ཇི་དང་འགྲོགས་འབྲེལ་བྱས་ན་ཡུལ་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བ་མ་ཟད། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་གནོན་ཤུགས་ཀྱིས་རང་ཅག་ཁ་བའི་ལྗོངས་ཀྱི་རིག་གནས་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་ཉེན་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཚུལ་ས་རཱ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྒན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གསུངས་གནང་སོང། འདིའི་ཐད་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། “ཕ་མས་བུ་ཕྲུག་ལ་རྒྱ་གར་ནས་ཐོན་པའི་ཁྲུས་རྫས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང། མངར་ཆ་བྱི་རིལ་བཟས་ན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ལྟ་བ་འཇགས་ཏེ་ནང་ཆོས་ལ་སྐྱོན་བྱེད་ཚུལ་ཤོད་སྲོལ་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་འདུག་”ཅེས་པ་དང། “མན་ཇུ་གོང་མའི་སྲིད་ཀྱི་ཤུགས་དེ་ཟླ་བ་མར་ངོ་བཞིན་ཆུང་དུ་འགྲོ་བའི་སྐབས་ལ་བརྟེན་མན་ཇུས་བོད་ནང་ནུས་ཤུགས་གསར་པ་ཞིག་སླེབས་པའི་ཐབས་ཤེས་བྱས་པ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་ཆེ་ཁག་ཚང་མའི་ནང་རྒྱ་མིའི་གྲྭ་པ་མང་པོ་བཏང་སྟེ་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་བོད་ནང་ཡོང་ན་ནང་པའི་ཆོས་ལ་སྐྱོན་བྱེད་ཚུལ་གྱི་རྒྱུད་བསྐུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཞི་དྲག་བྱས”། ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱུད་བསྐུལ་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གདན་ས་གསུམ་གྱིས་བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་འགྲུལ་བཞུད་བྱེད་མི་བཀག་འགོག་གནང་དགོས་ཡང་ཡང་ཞུས་རྐྱེན་གཞུང་གནས་ནས་ཀྱང་རྒྱ་ཁྱབ་ས་མཚམས་ཚང་མར་དྲིལ་བསྒྲགས་བཀའ་རྒྱ་ཡང་གནང་ཡོད་པ་རེད།

རྒྱ་མཚན་དེར་བརྟེན་བོད་པས་དབྱིན་ཇིར་འབྲེལ་བ་མ་བྱས་ནས་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་ན་ཁེ་ཕན་ཆེ་བ་ཡོད་པ་བསམས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་གིས་དབྱིན་བོད་གཉིས་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོད་ཚུལ་བཤད་མཁན་ཡང་འདུག་པ་དེ་དག་ལས། ཊར་ནར་གྱིས་བྲིས་པའི་བོད་ནང་བཀྲིས་བླ་མའི་ཕོ་བྲང་དུ་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་གནས་ལུགས་ལས། “ཕྱི་ལོ ༡༧༩༣ ནང་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཁག་སྒོ་མ་བརྒྱབ་གོང་བང་གལ་དབྱིན་ཇིའི་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱིས་དཔོན་རིགས་ཚོ་དང་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་བུ་འགོ་འཛུགས་བྱས་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༤ ནང་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བང་གལ་གྱི་སྲིད་སྐྱོང་ཝ་རན་ཧེ་སི་ཀྲིང་(Warren Hasting1772-1785) ལ་འབྲུག་ཡུལ་དྲག་རྒོལ་མཚམས་འཇོགས་ཡོང་བའི་ནན་སྐུལ་གྱི་ཕྱག་བྲིས་གནང་བ་ནས་བཟུང་འབྲེལ་ལམ་དེ་དག་འགོ་ཚུགས་ཧེ་སི་ཀྲིང་གི་གོ་སྐབས་དེ་ཉིད་བཟུང་སྟེ་འབྲུག་ནས་རང་གི་དཔུང་དམག་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་རྗེས་ལོ་དེའི་ནང་དང། དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༨༢ སོ་སོར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སར་རྒྱལ་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ཀྱི་འཚམས་འདྲིའི་སྐུ་ཚབ་ཁག་ཆེད་གཏོང་བྱས།” ཞེས་འཁོད་ཡོད། དེ་མིན་ཁི་ལའོ་སྦྲི་ཨེ་པི་རིལ་གྱིས་(cloude April) བྲིས་པའི་བོད་ཀྱི་ལས་དབང་(the fate of Tibet) ཞེས་པའི་ནང་གོང་དང་མཐུན་པའི་འབྲེལ་བ་བྱུང་སྟངས་སྐོར་བྲིས་ཡོད། གོང་གི་ཡིག་ཆ་དེ་ཚོའི་ནང་བོད་དང་དབྱིན་ཇིའི་དབར་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཡོད་ཚུལ་ལྟ་བུར་བཤད་ཡོད་མོད།

འོན་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེའི་འགོ་མཇུག་བར་གསུམ་ལ་ཞིབ་མོར་དཔྱད་ན་བོད་གཞུང་དང་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་བར་འབྲེལ་བ་བྱུང་མེད་པར་སྣང་སྟེ། སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས་“ཤིང་རྟ་ ༡༧༧༤  ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང་ཁོ་ཚོ་ཝ་རན་ཧེ་སི་ཀྲིང་གིས་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་བྷོ་གལ་(Bogle)་དང་། ཨེམ་ཆི་ཨེ་ལེག་ཛན་དྲར་ཧལ་མན་ཀྲན་(Doctor Alexander Hamilton) གཞིས་ཀ་རྩེར་འབྱོར་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དབེན་དགོན་ནས་འབྲུམ་གཡོལ་དུ་ཤངས་བདེ་ཆེན་རབ་རྒྱས་དགོན་ལ་བཞུགས་ཡོད་པ་དེར་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཤིང་ཕྱག་རྟགས་རྣམས་ཕུལ་བ་རེད། ཁོ་ཚོ་གཙང་ལ་འབྱོར་ནས་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་རྗེས་བོད་གཞུང་ནས་ཁོ་ཚོ་གང་མྱུར་རྒྱ་གར་ལ་ཕྱིར་སློག་གནང་ལེགས་ཀྱི་བཀའ་འབྱོར་”ཞེས་དང་། སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། “རྒྱ་གར་གྱི་དབང་འཛིན་དབྱིན་ཇིས་བོད་ཀྱི་ནང་ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱེད་པར་འབེང་གོལ་གྱི་མི་རིགས་ས་ར་ཅན་དྷར་རྡཱ་སི་(Sarat Chandra Das) དང་འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་བླ་མ་ཨོ་རྒྱན་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་བཏང་།

བླ་བྲང་རྒྱལ་མཚན་མཐོན་པོའི་ཕྱག་མཛོད་སྐྱབས་དབྱིངས་འབྲོང་རྩེ་བ་སེང་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ཆོས་འཕེལ་དང། མདའ་དཔོན་ཕ་ལྷའི་ལྕམ་གཉིས་ནས་རོགས་རམ་གནང་སྟེ་བོད་ཀྱི་ས་ཕྱོགས་མང་པོར་བལྟ་སྐོར་བྱས་ཏེ་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་དང་ས་ཁྲ་གསར་པ་ཞིག་ཀྱང་བཟོས། བོད་གཞུང་ནས་ཁོང་གཉིས་སོ་ཉུལ་ལ་དྭོགས་ཏེ་འཛིན་བཟུང་བྱེད་ལ་ཉེ་བར་གསང་བརྡ་བྱུང་སྟེ་གློ་བུར་དུ་རྒྱ་གར་ལ་བྲོས་ཕྱིན་པ་རེད། རྒྱུ་མཚན་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁོང་ལ་རོགས་རམ་བྱེད་མཁན་སྐྱབས་དབྱིངས་སེང་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་དང་སྒེར་ཕ་ལྷ་བ། གཞན་ཡང་ཁོང་ལ་འདྲེས་གཏུགས་ཡོད་པའི་ངོ་ཤེས་འགའ་ཤས་བཅས་ལ་བོད་གཞུང་ནས་དྲན་འཛིན་ཉེས་ཆད་དྲག་པོ་གནང་”ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་གིས་སེང་ཆེན་སྤྲུལ་སྐུ་ལྷ་སར་ཆེད་འགུགས་ཀྱིས་ཕྱི་མི་རྒྱལ་མཚམས་བརྒལ་ཏེ་ནང་སར་གང་བྱུང་ཡོང་མི་ཆོག་པའི་བཀག་སྡོམ་སྔ་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཤེས་བཞིན་དུ་ཁྱད་གསོད་ཀྱིས་བདག་སྤྲོད་བྱས་ཁར་བསྟན་དགྲ་ལོག་སྨོན་ཅན་ལ་ནང་བསྟན་ཟབ་ཆོས་གང་བྱུང་གི་སྦྱིན་པས་མ་ཚད། རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གསང་བ་ཕྱིར་གྱར་བྱེད་བབ་ཤིན་ཏུ་རྩ་འགལ་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་བྱ་བ་ཚབས་ཆེ་ཡང་ཉེས་ཆད་ཡང་བཟོས་ཀྱིས་མཁར་དབང་གཞུང་བཞེས་དང་འབྲེལ། བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་གྲྭ་སའི་གནས་ལས་དབྱུང་སྟེ་ཀོང་པོ་རྒྱ་མདའ་རྫོང་དུ་རྒྱང་འབུད་དང་འབྲེལ་སྡོད་ཚུགས་གང་ཟིན་དགོས་རྒྱུའི་བཀོད་འདོམས་བྱས་འདུག  “ཡང་ནག་ཆུ་མཁན་ནང་གཉིས་ནས་སྙན་ཞུ་འབྱོར་གསལ་དབྱིན་ཇིའི་སོ་ཉུལ་མི་རིགས་ཁ་ཤས་འབྱོར་ཚུལ་ཞུས་པར། དེ་ཚོ་དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་ཡིན་མིན་མ་ཤེས་ཀྱང་དེའི་དུས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་རིགས་དཀར་པོ་ཞིག་ཡིན་ཕྱིན་དབྱིན་ཇི་པ་རང་ལ་བོད་པས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

བྱས་ཙང་བོད་གཞུང་ནས་སྐུ་ཚབ་ཆེད་གཏོང་གནང་སྟེ་ཁོ་ཚོ་ཕྱིར་སློག་བྱས་ཡོད་”ཅེས་འཁོད་འདུག  གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་ས་རཱ་བོད་ཀྱི་མཐོ་སློབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སློབ་དཔོན་རྒན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་གསུངས་གསལ་ལྟར་ན། “བོད་དང་དབྱིན་ཇིའི་བར་འབྲེལ་བ་ཐོག་མ་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༤ ལོར་བྱུང་བ་དང་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༤ དང་དེ་མིན་ཕྱི་ལོ་ ༡༧༧༨ ལོར་སྐུ་ཚབ་ཆེད་གཏོང་བྱས་པ་དེ་འབྲེལ་བ་དངོས་མིན། དེ་ནི་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གིས་སྐུ་ཚབ་བཏང་བ་ཙམ་ལས་གཞན་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་བྱུང་མེད་”ཅེས་གསུངས་སོང་། དེ་ཡང་བདེན་ཏེ་གོང་ཞུས་ཀྱི་དབྱིན་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཐུགས་རྗེ་ལེགས་འབུལ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན་པ་ལས་བོད་གཞུང་དང་དབྱིན་གཞུང་བར་འབྲེལ་བ་ ༡༩༠༤ ཡར་སྔོན་ན་མེད་པ་གསལ་པོ་གོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལས་གསལ་གྱི་འདུག།

གང་ལྟར་དབྱིན་ཇི་པས་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་བོད་ལ་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཐབས་ལ་འབད་ཡོད་མོད་ཕྱི་ལོ་༡༨༤༩ ལོར་རྒྱར་གར་ཡོངས་རྫོགས་བཙན་བཟུང་གིས་དབང་ཆ་སྲ་བརྟན་བཟུང་ཞིང་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ལོ་རབས་བཞི་བཅུ་པར་རྒྱག་ནག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ཉལ་ཐའི་དམག་འཁྲུག་བསླངས་ཏེ་ངན་པ་བྱུང་རྒྱལ་དུ་སོང་རྗེས་གོམ་པ་རིམ་འགྲོད་ཀྱིས་བོད་ལྗོངས་སུ་བཙན་འཛུལ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་ངན་བཅང་། བོད་དང་འབྲེལ་བ་བཟོ་བའི་ཐབས་སུ་བོད་དང་ཁྱིམ་མཚེས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་དྲག་པོའི་ངན་རྒོལ་བྱས་ནས་ས་ཆ་བཙན་བཟུང་དང་《བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྒྱ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་འདོན་ཐེངས་བདུན་པ་ལས།》 “ཐོག་མར་མན་ཆིང་གོང་མ་ཞན་ཧུན་ཁྲི་ལོ་བཅུ་གཅིག་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་ལྕགས་བྱ་ཕྱི་ལོ་༡༨༦༡ ལོར་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་པའི་འབྲས་མོ་ལྗོངས་ལ་བཙན་འཛུལ་དང་འབྲེལ་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཉི་ཤུར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མིང་རྟགས་འགོད་དུ་བཅུག་པ་དང། ཡང་ཐུང་ཀྲི་ཁྲི་ལོ་བཞི་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་གླང་ཕྱི་ལོ་༡༨༦༥ ལོར་དབྱིན་ཇིས་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གནས་པའི་འབྲུག་ཡུལ་ལ་བཙན་འཛུལ་དང་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་ཆིངས་ཡིག་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་དུ་བཅུག་རྗེས་རྡོ་རྗེ་གླིང་དང་ཀ་ལོན་སྦུག་སོགས་བཙན་བཟུང་གིས་ས་ཆ་མང་པོར་ཉུལ་ཞིབ་ལས་ཁུངས་དང་དམག་དོན་གྱི་རྟེན་གཞིར་བཙུགས་”ཞེས་དང། དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང་ལས་། “དབྱིན་ཇིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཆེད། ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་ས་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་རྣམས་བཙན་བཟུངས་བྱས་པ། དཔེར་ན། རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་པའི་ཤིང་ཁྱི་ ༡༨༡༤ ལོར་དབྱིན་ཇིས་འབྲས་ལྗོངས་པར་དཔུང་རོགས་བྱས་བལ་པོའི་ལག་ནས་ས་ཆ་ཁག་གཉིས་འཕྲོག་ བལ་པོའི་དམག་དཔུང་གིས་དཔུང་འཇུག་ཤུགས་ཆེན་བྱས་ཏེ་བཙན་འཛུལ་པ་ས་མཐར་བསྐྲད། ཤིང་ཕག་༡༨༡༥ ལོར་དབྱིན་ཇིས་དམག་དཔུང་འབོར་ཆེན་བཏང་སྟེ་བལ་པོར་བཙན་འཛུལ་བྱས། བལ་པོས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དཔལ་ངར་ཆེན་པོས་རང་སྲུང་རྒོལ་ལས་སློག་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་བོད་བཞུགས་ཨམ་བན་ལ་དཔུང་རོགས་བཅོལ། ཨམ་བན་ནས་དཔུང་རོགས་གཏོང་རྒྱུ་ལྟ་ཞོག་དོན་མེད་རྙོག་དྲ་བཟོས་ན་མི་འགྲིག་ཅེས་ཁ་བརྡུངས་བཏང།

མཐར་བལ་པོའི་དམག་དཔུང་བྱེད་ཐབས་དབེན་པའི་གནས་སུ་ལྷུངས་ཏེ་དབྱིན་ཇིར་མགོ་བཏགས་ཐོག་འདྲ་མཉམ་མིན་པའི་ས་ཀ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག”ཅེས་བཤད་འདུག་པས། དབྱིན་ཇིས་བལ་པོ་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ངུ་འདི་འདྲར་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་བལ་པོ་དང་བོད་ས་འབྲེལ་ཡིན་སྟབས་བྱི་ལ་གཉིད་ཁུག་ཀྱང་བསམ་རྒྱུ་ཙི་ཙི་ཟེར་བའི་གནའ་གཏམ་ལྟར་ཉལ་བའི་རྨི་ལམ་ལའང་ས་རྒྱ་ཆེ་ལ་དམག་ཤུགས་ཆུང་བ་དང་གཏེར་རྫས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བོད་འདི་ཟ་སེམས་བཅངས་པ་དེ་རེད། དེ་ནས་དབྱིན་ཇིས་འབྲུག་ཡུལ་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ཡོད་དེ། སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། “ལྕགས་སྤྲེལ་ ༡༨༦༠ ལོའི་ཡས་མས་སུ་ལྷོ་འབྲུག་ནང་སྡེ་སྲིད་སྣ་རྫི་བ་དང་དབང་རྫོང་ཐིམ་རྫོང་ཕྱོགས་གཅིག་དང། དར་ལུང་སྟོབས་རྒྱལ་དང་། ཀྲོང་ས་འཇིགས་མེད་རྣམ་རྒྱལ་ཕྱོགས་གཅིག་བྱས་ཏེ་ནང་འཁྲུག་བྱུང་བ། སྡེ་སྲིད་ཕྱོགས་ནས་བོད་གཞུང་དང། དར་ལུང་ཕྱོགས་ནས་དབྱིན་ཇིར་རོགས་ཞུས་པར་དབྱིན་ཕྱོགས་གོམ་པ་སྔོན་སྤོས་ཀྱིས་ཟིང་འཁྲུག་གནོན་ཐུབ་ཀྱང་། སླར་ཡང་དབྱིན་ཇི་དང། འབྲུག་པ་གཉིས་དམག་འཁྲུག་ཕྲན་བུ་བརྒྱབ་མཐར་འབྲུག་བརྒྱུད་བོད་ལ་འགྲོ་ཡག་གི་ལམ་བཟོ་དང། འབྲུག་ནང་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུའི་འཕྲོས་པ་ཞིག་བྱས་འདུག་ཀྱང། ཤིང་གླང་༡༨༦༧ ལོར་ཅུ་ལ་ཞེས་པའི་ས་གནས་སུ་འབྲུག་གཞུང་སྐུ་ཚབ་བཞི་དང་དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་གྲོས་ཆོད་གཅིག་བཞག་པའི་ནང། བོད་གཞུང་ནས་འབྲུག་ཡུལ་ནང་བྱུས་གཏོགས་མ་བྱས་ན་ཚེ་དབྱིན་གཞུང་ནས་འབྲུག་གི་སྲིད་དོན་ལ་བྱུས་འཁྲི་ནམ་ཡང་བྱ་རྒྱུ་མེད་པ་དང། འབྲུག་གི་ས་ཆའི་ནང་ནས་དབྱིན་གཞུང་གིས་ཤིང་གི་དགེ་བེད་སྤྱོད་རྒྱུར་ལོ་རེ་ས་ཁྲལ་རྒྱ་ཊམ་སྒོར་འབུམ་ཕྲག་གཉིས་རེ་སྤྲོད་རྒྱུ་”འཁོད་ཡོད།

འོན་ཀྱང་བོད་གཞུང་གིས་གནས་ཚུལ་དེ་གསན་མ་ཐག་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཕྱག་རོགས་སྲིད་སྐྱོང་སྡེ་དྲུག་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་ནས་བཀའ་ཤག་དང་དགའ་འབྲས་དྲུང་སྤྱིར་བཀའ་བསྡུར་གནང་བར། དབྱིན་ཇིས་འབྲུག་བརྒྱུད་བོད་ལ་ཡོང་རྒྱུའི་ལམ་མ་བཟོས་པ་དང། འབྲུག་ནང་དབྱིན་ཇིས་བྱུས་གཏོགས་མ་བྱས་ཚེ་བོད་གཞུང་ནས་འབྲུག་གི་ཆབ་སྲིད་ལ་བྱུས་གཏོགས་བྱེད་དགོས་དོན་ནམ་ཡང་མེད་ཅེས་ཐག་གཅོད་བྱས་ཡོད། འབྲུག་ཡུལ་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་དབྱིན་ཇིས་འབྲས་ལྗོངས་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་འགོ་ཚུགས། འབྲས་ལྗོངས་ནི་བལ་ཡུལ་དང་འབྲུག་ཡུལ་བར་གནས་པ་དང་བོད་དང་ས་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་རེད། དེ་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་མང་ཆེ་བ་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་ཐུབ་སྟབས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སའི་བཀག་རྡོ་མཐའ་དག་སེལ་བ་དང་མཚུངས།

སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། 《སྨད་ཆ་ ༨༡ ལས།》 “ཆུ་ཕག་ ༡༨༦༣ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔོན་ལེབ་ཀྲེ་ནལ་ཀ་ནལ། གྷའོ་ལར་དང། ཞི་བའི་དཔོན་རིགས་ཨེ་ཤེ་ལི་ཡི་ཀྲིག་ཟེར་བ་འབྲས་ལྗོངས་ས་མཚམས་བར་ཡོང་སྟེ་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་པ་དང་མཇལ་འཕྲད་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་པ། དེའི་སྐབས་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་གཙུག་ཕུད་རྣམ་རྒྱལ་གྲོ་མོ་ཆུ་སྦིར་བཞུགས་ཡོད་གཤིས་ཁོང་གི་སྲས་འགྲེས་ཤོས་སྲིད་སྐྱོང་སྤྲུལ་སྐུས་ཚབ་བྱས་ཏེ་མཇལ་འཕྲད་གནང་འདུག

དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་ཚོས་སྲིད་སྐྱོང་སྤྲུལ་སྐུར་དོན་ཚན་ཉེར་གསུམ་འཁོད་པའི་གྲོས་ཆོད་གཅིག་ཕུལ་ཏེ། དེའི་ནང་གི་དོན་ཚན་རྣམས་ལ་ཁས་ལེན་གནང་ན་དབྱིན་ཇིས་བླངས་པའི་རྫོང་གཞིས་བཞི་ཕྱིར་སློག་སྤྲོད་རྒྱུ་མ་ཟད་རྡོར་གླིང་གི་ས་གླ་ཡང་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་ཅེས་བརྗོད་འདུག གྲོས་ཆོད་དེའི་ནང་གི་དོན་ཚན་གལ་ཆེ་ཤོས་ནི་འབྲས་ལྗོངས་ས་སྤྱོད་བོད་ཕྱོགས་ལ་བཞུགས་མི་ཆོག་པ་དང་། འབྲས་ལྗོངས་ཀྱི་ལས་ཀའི་ནང་བོད་གཞུང་གིས་བྱུས་གཏོགས་བྱེད་འཇུག་རྒྱུ་མེད་པ་སོགས་ཡོད་པ་རེད།” དབྱིན་གཞུང་གི་ཐབས་ཤེས་གཞན་ཞིག་ནི་མན་ཇུ་གོང་མ་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ནས་བོད་ནང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐབས་ཇུས་བཙལ་བ་ནི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས་《སྨད་ཆ་ཤོག་གྲངས་༨༤དང་༨༥》“ཤིང་བྱ་༡༨༨༥ ལོར་ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་ཨ་བན་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་གི་བདག་པོ་མན་ཇུ་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་བདག་པོ་དབྱིན་ཇི་གཞུང་གཉིས་ཅི་ཕུ་(Chefoo) ཞེས་པའི་ས་གནས་སུ་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་བར་བོད་བརྒྱུད་དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་བལྟ་བསྐོར་བ་འགྲོ་བསྐྱོད་ཆོག་པའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་རེད་”ཅེས་པ་ལས་ཤེས་ཐུབ།

ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་དབྱིན་ཇིིའི་མི་རིགས་བལྟ་བསྐོར་ཚོགས་པ་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དང། རྒྱ་གར་ནས་བོད་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་འགྲོ་བསྐྱོད་ཆོག་པ་མ་ཚད་དབྱིན་ཇི་མི་རིགས་མང་པོར་བོད་བརྒྱུད་འགྲོ་བསྐྱོད་ཆོག་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ལག་འཁྱེར་ཡང་སྤྲད་ཡོད་པའི་བསྐོར་བཤད་འདུག

གནས་ཚུལ་དེ་བོད་ཕྱོགས་ནས་གསན་མ་ཐག་རྒྱལ་བློན་བཀའ་གྲོས་གནང་སྟེ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་ཛོམས་ནང་གྲོས་ཆོད་རྒྱས་དཔྱད་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་བཞག་པ་རེད། འདིའི་སྐོར་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། 《སྨད་ཆ་ཤོག་གྲངས་༨༥》“ཚོགས་འཐུས་རྣམས་གསར་གནས་དེ་ཐོས་འཕྲལ་ཧ་ལས་ཧོན་ཐོར་ཏེ། བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་བདག་པོ་བོད་གཞུང་ཡོད་བཞིན་པར་རྒྱ་ནག་མན་ཇུ་གཞུང་གིས་བོད་ནང་དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་གཏོང་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་བཞག་པ་འདི་བཞིན་འོས་དང་བབས་འབྲེལ་རྩ་བ་ནས་མེད་གཤིས་བོད་ཀྱི་ས་ཆའི་ཐོག་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་དང་ལག་འཁྱེར་མ་འབྲེལ་བར་གོམ་གང་གཏོང་ཐལ་མེད་པའི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནང་གྲོས་ཆོད་རྒྱས་དཔྱད་མནའ་གན་མཐུ་མོ་ཆེ་བཞག་པ་དང”། ཞེས་གསལ་བ་བཞིན་ས་མཚམས་ཡས་མས་ཀྱི་རྫོང་གཞིས་སྣེ་སྡོད་ཚང་མར་དབྱིན་ཇིའི་མི་རིགས་དྲག་ཞན་སུ་འདྲ་ཞིག་བསླེབས་ཀྱང་། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་ལག་དང་འབྲེལ་བ་མེད་ཕྱིན་རྒྱ་དཀར་ནག་སུའི་ལག་འཁྱེར་ཡོད་ཀྱང་ས་མཚམས་ནས་གོམ་གང་བཏང་ཤོར་མེད་དགོས་རྒྱུའི་བཀའ་ཤག་ནས་བཀའ་རྒྱ་དང་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱང་ཤུགས་ཆེར་གནང་བ་རེད།

ཁྱེད་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་བྲིས།

ཁྱེད་ཀྱི་མིང༌།:
བརྗོད་གཞི།:
བསམ་ཚུལ།:
བསམ་ཚུལ། (1)
1 ༠༩༢༠༡༨༢༡༣༨
དབྱངས་འཛོམ
ལས་མཆར་ཆེད་དུ་དཔེ་ཕན་ཐོག་ཆེན་པོ་བྱུང་སོང་་་་བཀའ་དྲིན་ཆེའོ་་་མུ་མཐུན་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཐོག་དེ་འདྲ་འབྲི་གནང་།



བརྗོད་གཞི་གཞན་ཁག་ལ་གཟིགས།